Vendi është përfshirë në fushatë elektorale ku shume parti po garojnë në këto zgjedhje me programet e tyre, ne si organizatë e shoqërisë civile pas punës në terren dhe përpunimit të të dhenave kemi ardhur me propozimin për të zhvilluar me tutje demokracinë në nivelin lokal.

Propozojmë që të ketë proçedura të veçanta dhe referendumet lokale të kërkuara nga një grup banorësh, duke lehtësuar procedurat. Gjithashtu mendojmë, që duhen eksploruar forma të votimit elektronik, të rregullohen me Vendim të Këshillit Bashkiak e të propozohen si alternativë në angazhimin qytetar dhe marrjen e mendimeve për projekte të ndryshme publike, që ndodhin në komunitetin e tyre.

Rekomandimi për ndryshime në proçedurat e referendumeve lokale është një prej propozimeve më të rendësishme të Institutit të Studimeve Sociale dhe Humane, përmes tij synohet pasja e proçedurave të veçanta për referendumet lokale të kërkuara nga një grup banorësh të komuniteteve lokale të njësive të qeverisjes vendore, njëkohësisht nevojitet të eksplorohen forma të votimit elektronik për të bërë më të thjeshtë dhe efikase vendimmarrjen, por duke shërbyer edhe si hap cilësor për procesin e votimeve në Shqipëri.

Realizimi i këtij propozimi kërkon pikë së pari ndryshime në Kodin Zgjedhor, Ligjin për Vetëqeverisjen Vendore dhe kompetencat për vendimarrjen e Këshillave Bashkiak. Në këtë propozim synohet të propozohen si alternativë në angazhimin qytetar dhe marrjen e mendimeve për projekte të ndryshme publike që ndodhin në komunitetin e tyre.

Aktualisht nuk kemi një ligj të dedikuar për referendumet edhe as per referendumet lokale apo forma të ndryshme votimi elektronik. Në reformën administrative dhe territoriale të 2015-të nuk janë të sanksionuara referendumet, ndërkohë që në vendet e rajonit, si për shembull Kroacia janë të rregulluara ligjërisht me 10 000 firma për disa bashki të caktuara edhe më pas aprovim nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve. Ndërkohë siç e dimë forma të referendumeve lokal dhe kombëtare janë një praktikë e konsoliduar në vendet Evropiane, si në Zvicër, Suedi, Holandë, Danimarka etj.

Pjesë e rekomandimit tonë është edhe përdorimi i teknologjisë së informacionit dhe duke e shtrirë aplikimin e këtyre shërbimeve edhe për mundësimin e proceseve refendare. Shqipëria ka potencialin të bëhet një vend lider në rajon sa i takon përdorimit të teknologjisë për të rritur demokratizimin dhe pjesëmarrjen. Në sfondin e përvojës aktuale të pandemisë Covid-19, përdorimi i sistemeve online është një domosdoshmëri sa i takon procesit të mbledhjes së firmave nga qytetarët për të legjitimuar përmes nënshkrimit elektronik marrjen e nismës referendare.

Njëkohësisht ky proces shkon paralel me votimin që rekomandojmë të eksperimentohet hap pas hapi, duke filluar në zona të caktuara të Shqipërisë, duke shërbyer si model i praktikave të mira për t’u përkthyer më pas në nivel kombëtar.